Validação de escala para avaliar a autopercepção das competências investigativas na Formação Inicial Docente
Palavras-chave:
Competências investigativas, formação inicial docente, validação de instrumentos, propriedades psicométricas, análise fatorial.Resumo
Este estudo teve como objetivo elaborar e validar uma escala para medir a autopercepção das competências investigativas em estudantes de formação docente. A partir de uma abordagem quantitativa, foram selecionados 204 estudantes por amostragem não probabilística por conveniência, e construiu-se uma escala Likert de 18 itens agrupados em três fatores. A validade de conteúdo foi estabelecida por julgamento de especialistas (V de Aiken > 0,943), e a validade de constructo por análise fatorial exploratória e confirmatória. Obteve-se adequação amostral satisfatória (KMO = 0,89), teste de Bartlett significativo (χ²(300) = 3493,703, p = ,000), variância explicada de 54,84%, e índices de ajuste aceitáveis (CFI = 0,925; TLI = 0,914; RMSEA = 0,077); a confiabilidade alcançou um Alfa de Cronbach de 0,937. Os dados indicam que a escala possui propriedades psicométricas adequadas e é útil como ferramenta diagnóstica e formativa para fortalecer a investigação na formação docente.
Referências
Aydın, Y. (2025). Türk Kültüründe Çocuk ve Eğitim Dersinin Araştırma Temelli Öğrenme Yaklaşımı ile İşlenmesine İlişkin Sınıf Öğretmeni Adaylarının Görüşleri. International Primary Education Research Journal, 9(3), 301-317. https://izlik.org/JA73NY27ME
Benites Valverde, W. S., Calvo Gastañaduy, C. C., & Santa Cruz Terán, F. F. (2023). Research competencies in higher education students. Revista de Climatología, 23, 3124-3130. https://doi.org/10.59427/rcli/2023/v23cs.3124-3130
Berhanu, K. Z. (2024). Development and validation of pedagogical leadership scale. International Journal of Educational Management, 39(8). 77-97. https://doi.org/10.1108/IJEM-01-2024-0041
Carolus, A., Koch, M., Straka, S., Latoschik, M. E., & Wienrich, C. (2023). MALS—Meta AI Literacy Scale: Development and testing of an AI literacy questionnaire based on well-founded competency models and psychological change-and meta-competencies. https://doi.org/10.48550/arXiv.2302.09319
Castillo-de-León, M. A., Méndez-Hinojosa, L. M., & Cárdenas-Rodríguez, M. (2024). Development and psychometric validation of an information competency assessment: The Information Management Brief Scale. European Journal of Educational Research, 13(2), 619-630. https://doi.org/10.12973/eu-jer.13.2.619
Cetin, A. (2024). Teacher Observation Skills Scale: Validity and Reliability. International Journal of Contemporary Educational Research, 11(3), 363-375. https://doi.org/10.52380/ijcer.2024.11.3.692
Chai, C. S., Lin, P.-Y., Jong, M. S.-Y., Dai, Y., Chiu, T. K., & Qin, J. (2020). Perceptions of and behavioral intentions towards learning artificial intelligence in primary school students. Educational Technology & Society, 24(3), 89-101. https://www.jstor.org/stable/27032858
Chen, X., Zou, D., Xie, H., Cheng, G., & Liu, C. (2024). Two decades of artificial intelligence in education: Contributors, collaborations, research topics, challenges, and future directions. Educational Technology & Society, 27(1), 28-47. https://www.jstor.org/stable/48647028
Chiu, T. K., Meng, H., Chai, C. S., King, I., Wong, S., & Yam, Y. (2021). Creation and evaluation of a pretertiary artificial intelligence (AI) curriculum. IEEE Transactions on Education, 65(1), 30-39. https://doi.org/10.1109/TE.2021.3085878
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2023). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (6th ed.). SAGE Publications. https://edge.sagepub.com/creswellrd6e
Díaz-Suárez, A., García-Taibo, O., & Martínez-Santos, R. (2025). Digital competence and teacher training: A systematic review. Education Sciences, 15(1), 45. https://www.mdpi.com/2071-1050/14/11/6428
George-Reyes, C. E., López-Caudana, E. O., & Ramírez-Montoya, M. S. (2023). Research competencies in university students: Intertwining complex thinking and Education 4.0. Contemporary Educational Technology, 15(4), ep478. https://doi.org/10.30935/cedtech/13767
Gümüşok, F., Taner-Yavuz, G., & Balıkçı, G. (2024). Research competence in initial teacher education: Perceptions, orientations, and suggestions. Turkish Journal of Education, 13(1), 74-91. https://doi.org/10.19128/turje.1317964
Hernández-Sampieri, R. & Mendoza, C. (2018). Metodología de la investigación. Las rutas cuantitativa, cualitativa y mixta. McGrawHill. México.
Huang, J., Saleh, S., & Liu, Y. (2023). A review on artificial intelligence in education. Academic Journal of Interdisciplinary Studies, 12(2), 200-215. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2022.104684
Ipanaqué-Zapata, M., Figueroa-Quiñones, J., Bazalar-Palacios, J., Arhuis-Inca, W., Quiñones-Negrete, M., & Villarreal-Zegarra, D. (2023). Research skills for university students' thesis in E-learning: Scale development and validation in Peru. Heliyon, 9(3), e13770. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e13770
Kang, N.-H., Yoo, J. E., & Kim, H. G. (2024). Development and validation of a Scale of Competency of Digital Age Teaching (SCoDAT) for preservice teachers. Beijing International Review of Education, 6(1), 34-56. https://doi.org/10.1163/25248502-bja00005
Koch, M. J., Wienrich, C., Straka, S., Latoschik, M. E., & Carolus, A. (2024). Overview and confirmatory and exploratory factor analysis of AI literacy scale. Computers and Education: Artificial Intelligence, 7, 100310. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100310
Kumar, A., & Ranjan, P. (2025). Digital competencies for 21st century teachers: A framework. International Journal of Educational Technology, 12(1), 23-38. https://www.academia.edu/download/94212395/Role_of_ICT_in_21st_Centurys_Educator_Schooling.pdf
Laari, L. (2025). Data interpretation in educational research: Methods and applications. Journal of Educational Measurement, 45(2), 112-128. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/16094069251381706
Lambert, L. S., & Newman, D. A. (2023). Construct development and validation in three practical steps: Recommendations for reviewers, editors, and authors. Organizational Research Methods, 26(4), 574-607. https://doi.org/10.1177/10944281221115374
Lee, H., Kim, Y., Park, Y., & Park, J. J. (2025). Development of a core competency instrument for research-focused university students. International Journal of Educational Methodology, 11(3), 391-401. https://doi.org/10.12973/ijem.11.3.391
Luperdi-Román, C. J. de los M., Goñi-Cruz, F. F., & Deroncele-Acosta, A. (2025). Design and psychometric validation of the research competency scale for university students in Peru. International Journal of Evaluation and Research in Education, 14(6), 4887-4902. https://doi.org/10.11591/ijere.v14i6.35752
Madadizadeh, F., & Bahariniya, S. (2025). Tutorial on internal consistency assessment by Cronbach's alpha and McDonald's omega. Perioperative Care and Operating Room Management, 41, 100568. https://doi.org/10.1016/j.pcorm.2025.100568
Matjašič, M., & Vogrinc, J. (2025). Impact of Perceived Research-Based Teacher Education on the Perceived Research Competence of Pre-Service Teachers. International Journal of Cognitive Research in Science, Engineering and Education (IJCRSEE), 13(2), 241-255. https://doi.org/10.23947/2334-8496-2025-13-2-241-255
Mendioroz, A. M., Rivero, P., & Aguilera, E. (2022). Competencias investigativas del profesorado universitario: Análisis y propuestas formativas. Educación XX1, 25(1), 267-295. https://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1607-40412022000100128
Murillo, F. J., Martínez-Garrido, C., & Graña, R. (2024). Competencias digitales docentes en América Latina. Revista Iberoamericana sobre Calidad, Eficacia y Cambio en Educación, 22(1), 89-108. https://publications.iadb.org/es/competencias-digitales-de-docentes-en-america-latina
Ramírez Arellano, M. A., Orosco Fabian, J. R., Gómez Galindo, W., & Paredes Pérez, M. A. J. (2026). Eficacia del taller educativo para desarrollar competencias investigativas en estudiantes de pregrado de una universidad pública de Perú. Revista Prisma Social, (52), 529-541. https://doi.org/10.65598/rps.5991
Ruiz, G., & Moya, M. (2020). Competencias investigativas en estudiantes universitarios. Revista de Investigación Educativa, 38(2), 245-260. https://doi.org/10.1016/j.edumed.2018.08.007
Sá, M. J., Lourenço, R. P., & Carlos, V. (2022). Research competencies for sustainability in higher education. Sustainability, 14(5), 2745. https://doi.org/10.3390/ejihpe12040028
Schröder, A. I., Cammann, F., Darge, K., Krepf, M., Weyers, J., & König, J. (2025). Development of student teachers' research competence in the context of research-based learning: A longitudinal study on the effects of an e-learning-supported intervention. Zeitschrift für Erziehungswissenschaft (2025) 28, 1525–1548. https://doi.org/10.1007/s11618-025-01342-y
Stracke, C. M., Sharma, R. C., Bozkurt, A., Burgos, D., Cassafieres, C. S., dos Santos, A. I., Mason, J., Ossiannilsson, E., Santos-Hermosa, G., Shon, J. G., Wan, M., & Agbu, J. F. O. (2023). Impact of artificial intelligence on learning and education: A systematic review. International Review of Research in Open and Distributed Learning, 24(3), 1-23.
Tapullima-Mori, C., Livia Segovia, J., & [completar autores según artículo]. (2023). Psychometric properties of research competency scales. Propósitos y Representaciones, 11(3), e1868. https://doi.org/10.20511/pyr2023.v11n3.1868
Tsankov, N. (2022). Digital competence and digital literacy of teachers. Journal of Education and E-Learning Research, 9(1), 19-27. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1039059
Zamora, R., Núñez, L., Oviedo, M., & La Cruz-Fernández, G. (2024). Diseño de tareas para el desarrollo de competencias investigativas. Propósitos y Representaciones, 12(1), e1542. https://doi.org/10.36941/jesr-2024-0115
Publicado
Edição
Seção
Licença
Copyright (c) 2026 Yisel Vega Rodríguez, Carlos Alberto Atúncar Prieto, Jaime Raúl Urday Cáceres, Ruth Meregildo Gómez

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
CC Reconocimiento-NoComercial-SinObrasDerivadas 4.0



.jpg)












